26th January selfie contest

લીચી ચીનમાં પ્રેમનું પ્રતીક ગણાય છે, ભારતમાં 2000 વર્ષનો ઇતિહાસ

PC: Khabarchhe.com

લીચીના ફળો હવે ગુજરાતમાં મળવાના શરૂ થશે. પણ ગુજરાતમાં લીચી કેમ પાકતી નથી. ગુજરાતના કૃષિ વિભાગ દ્વારા તેના સંશોધન કરાયા નથી. લીચી ફળો તેમના આકર્ષક રંગ, સ્વાદ અને પોષણ માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. લીચી ઉત્પાદનમાં ચીન પછી ભારત બીજા ક્રમે છે. ચીનમાં આ ફળ પ્રેમનું પ્રતીક ગણાય છે. ત્યાંના એક રાજાએ તેની રાણીને ખુશ કરવા ફૂલોને બદલે લીચી આપવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી તેને પ્રેમ સાથે જોડી દેવામાં આવી છે. 

ભારતમાં લીચીની ખેતી 2,000 વર્ષ જૂની છે. લીચીની ખેતી 20 થી વધુ દેશોમાં થાય છે. વિજ્ઞાનીઓએ જીનોમિક્સ દ્વારા લીચીનું મૂળ વતન અને ઈતિહાસ શોધી કાઢ્યો છે.

સાઉથ ચાઇના (SCAU)ની કૃષિ યુનિવર્સિટીની કોલેજ ઓફ હોર્ટીકલ્ચરના અભ્યાસ સંશોધક કર્યું છે. જે 18 હજાર વર્ષ પહેલાં યુનાન અને હૈનાનમાં લોકો દ્વારા ઉગાડવામાં આવતી હતી. યુનિવર્સિટી ઓફ બફેલો ઇવોલ્યુશનરી બાયોલોજીનું સંશોધન કહે છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ 'ફીક્સિયાઓ' નામની લોકપ્રિય લીચીના ડીએનએની અન્ય જંગલી અને સ્થાનિક જાતો સાથે સરખામણી કરી. આ અભ્યાસ નેચર જિનેટિક્સમાં પ્રકાશિત થયો છે. ચીન, યુએસ, સિંગાપોર, ફ્રાન્સ અને કેનેડાની મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમના સહયોગથી તેનું નેતૃત્વ દક્ષિણ ચાઇના એગ્રીકલ્ચરલ યુનિવર્સિટી (SCAU) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

સંશોધન દર્શાવે છે કે, જંગલી લીચી દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચીનના યુનાનમાં ઉદ્દભવી હતી. જે પૂર્વ અને દક્ષિણમાં હેનાન ટાપુ સુધી ફેલાયેલી હતી. લગભગ 18,000 વર્ષ પહેલા યુનાન અને હેનાન, બે પ્રદેશોની જાતો વચ્ચેના આંતરસંવર્ધનથી વર્ણસંકરનો જન્મ થયો હતો. જેમાં 'ફેક્સિઆઓ' આજે અત્યંત લોકપ્રિય છે.

લીચીના ઉત્ક્રાંતિ ઇતિહાસ અને માનવો સાથેના તેમના સંબંધો બતાવે છે. જે ખેતી માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. વહેલી પાકતી લીચી અલગ જગ્યાએથી આવ્યી હતી. લીચીની વિવિધ જાતોના ડીએનએની સરખામણી કરીને, ટીમે એક આનુવંશિક પ્રકારને ઓળખ્યો જેનો ઉપયોગ લીચીના છોડને વહેલા અને મોડા ખીલે છે તે ઓળખવા માટે સરળ પરીક્ષણ બનાવવા માટે થઈ શકે છે.

ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 1 લાખ ટન લીચીનું ઉત્પાદન થાય છે. ફળોમાંથી જામ, શરબત, કાર્બોનેટેડ પીણાં વગેરે પણ તૈયાર કરવામાં આવે છે. ભારતમાં લીચીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન બિહારના મુઝફ્ફરપુર અને દરભંગા જિલ્લામાં થાય છે. બિહાર પછી પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, ઉત્તરાખંડ અને પંજાબ આવે છે.

લીચીના ઉત્પાદન માટે સમશીતોષ્ણ આબોહવા યોગ્ય છે. જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીમાં ફૂલ આવે ત્યારે સ્વચ્છ અને શુષ્ક આકાશને કારણે લીચીમાં સારી મંજરી બને છે.

માર્ચ અને એપ્રિલમાં ઓછી ગરમીને કારણે ફળનો વિકાસ, પલ્પનો વિકાસ અને ગુણવત્તા સારી રહે છે. લીચીની ખેતી માટે ચોક્કસ આબોહવા જરૂરી છે. તેની ખેતી દેશમાં ઉત્તર બિહાર, દેહરાદૂનની ખીણ, ઉત્તર પ્રદેશના તરાઈ પ્રદેશ અને ઝારખંડ રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં સરળતાથી થાય છે. લીચીમાં જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીમાં ફૂલો આવે છે અને ફળો મે-જૂનમાં પાકવા માટે તૈયાર થાય છે.

ફળો 15-30 મે સુધીમાં પાકે છે. સુગંધિત અને ઉચ્ચ પલ્પ સામગ્રી આ વિવિધતાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે. આ જાતના 15-20 વર્ષ જૂના છોડમાંથી દર વર્ષે 80-100 કિલો ઉપજ મેળવી શકાય છે.

ભારતમાં લીચીનો 2 હજાર વર્ષ જૂનો ઈતિહાસ છે. લીચી 200 વર્ષ પહેલા ચીન થઈને ભારતમાં આવી હતી.  ભારત વિશ્વમાં તેનો બીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે. બિહારના મુઝફ્ફરપુરમાં ચમકી તાવના કારણે થયેલા મોત બાદથી લીચી વિવાદમાં છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે લીચી સૌપ્રથમ 1059 માં દક્ષિણ ચીનના ગુઆંગડોંગ અને ફુજિયન પ્રાંતમાં બગીચામાં પહોંચી હતી. ચીનમાં લીચીને પ્રેમનું પ્રતીક પણ માનવામાં આવે છે.

લગભગ 700 વર્ષ સુધી, બાકીના વિશ્વમાં લીચી વિશે કોઈ માહિતી ન હતી. 18મી સદીની શરૂઆતમાં, ફ્રેન્ચ પ્રવાસી પિયર સોનેરીએ દક્ષિણ ચીનની મુલાકાત દરમિયાન ફળનો સ્વાદ ચાખ્યો.

મેડાગાસ્કર અને ભારત, દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા, વિયેતનામ, બ્રાઝિલ, થાઈલેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકા સુધી પહોંચી હતી. નેશનલ રિસર્ચ સેન્ટર માને છે કે, લીચી 1770ની આસપાસ ચીનથી ભારતમાં આવી હતી. પૂર્વોત્તર પ્રદેશમાં પ્રથમ આવી હતી. થોડા વર્ષો પછી તે આસામ, બંગાળ અને બિહાર પહોંચી.

ભારતમાં, મોટાભાગના લીચી ફળો ત્રિપુરામાં પાકીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. હાલમાં ભારતમાં લગભગ સાડા છ લાખથી સાત ટન લીચીનું ઉત્પાદન થઈ રહ્યું છે. લીચીની ખેતી લગભગ 1 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં થાય છે. લીચીનું એક ઝાડ પણ 200 થી 300 ફળ આપે છે. રાષ્ટ્રીય લીચી સંશોધન કેન્દ્રમાં 100 થી 150 વર્ષ જૂના વૃક્ષો છે.

ભારત વિશ્વનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં લીચી સૌથી વધુ લોકો દ્વારા ઉગાડવામાં આવે છે. તેની સાથે 50 લાખથી વધુ લોકો પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા છે. દેશમાં લીચીના ઉત્પાદનમાં બિહારનો હિસ્સો 50 ટકા જેટલો છે.

લીચી બાગકામ માટે પ્રથમ વર્ષ વધુ ખર્ચાળ છે, બાદમાં માત્ર જાળવણી ખર્ચ થાય છે. જો એક હેક્ટરમાં બાગાયત કરવામાં આવે તો સરેરાશ 25 થી 30 હજાર રૂપિયા ખર્ચ થાય છે. 10 વર્ષમાં એક હેક્ટરની કિંમત લગભગ 3 લાખ રૂપિયા થાય છે. જો છોડની સારી રીતે કાળજી લેવામાં આવે તો તે વર્ષો સુધી ફળ આપે છે.

તાપમાન 35 થી 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ હોવું જોઈએ. તેથી ગુજરાતમાં લીચી ઉગાડવી મુશ્કેલ છે. કિલોની કિંમત 200 થી 250 રૂપિયા સુધીની છે.

નીચે આપેલી લીંક પર ક્લિક કરીને જોડાઓ khabarchhe.com ન્યૂઝ સાથે.

તમે અમને ફેસબુક, ટ્વીટર, ટેલીગ્રામ, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુ ટ્યુબ પર પણ લાઇક અને ફોલો કરી શકો છો.

લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ તમારા ફોન પર સૌથી પહેલા મેળવવા માટે આજે જ ડાઉનલોડ કરો khabarchhe.com ની મોબાઇલ એપ્લિકેશન.

ગુજરાતનું અગ્રેસર ન્યૂઝ પોર્ટલ, અહીં વાત થાય છે માત્ર ગુજરાત અને ગુજરાતનાં હિતની... Download Khabarchhe APP www.khabarchhe.com/downloadApp